GÖZ VE GÖZÜN ÖZELLİKLERİ


GÖZ VE GÖZÜN ÖZELLİKLERİ

 

Göz, görme duyu organımızdır ve insanın baş bölgesinde yer alır. Alın, elmacık ve burun kemikleri arasındaki göz çukuruna yerleşmiştir. Dışarıdan bakıldığında, görme işini gerçekleştiren göz yuvarlağı ve yardımcı organlardan oluştuğu görülür.

 

Göze yardımcı organlar; kaşlar, kirpikler, göz kapakları, gözyaşı bezleri ve göz kaslarıdır. Kaşlar, gözü alından süzülen terlerden korur. Kirpikler ve göz kapakları göze yabancı maddelerin kaçmasını engeller. Gözyaşı bezleri, gözyaşı salgıları ile gözün dış yüzeyinin kurumasını önler. Gözü hareket ettiren üç çift kırmızı kas, gözü sağa, sola, yukarı ve aşağı hareket ettirir.

 

Göz yuvarlağı küre şeklindedir ve dıştan içe doğru sert tabaka, damar tabaka ve ağ tabaka olmak üzere üç tabakadan oluşur.

 

1-SERT TABAKA:

Gözün en dışında yer alan, beyaz renkli, sık telli bağ dokudan yapılı, kalın tabakadır. Bu tabaka, gözün yuvarlak şeklinin bozulmasını önler ve gözü dış etkenlerden korur. Sert tabakada kan damarları bulunmaz.

 

 Sert tabaka, göz yuvarlağının ön kısmında incelir, küreselleşir ve saydam bir yapı kazanır. Bu bölüme kornea (saydam tabaka) adı verilir.

 

Kornea ve ön odadaki sıvı, mercek gibi, ışığın kırılmasını ve göz bebeğinde toplanmasını sağlar. Sert tabakanın diğer kısımları beyaz olup, göz akı adını alır.

 

2-DAMAR TABAKA (KOROİD):

Sert tabakanın altında olup, ince, gevşek yapılı ve esnekliği az olan bir tabakadır. Hücreleri içinde siyah renk tanecikleri (pigmentler) vardır. Bu tanecikler göz yuvarlağının içini siyaha boyar. Böylece gözün içinin, bir fotoğraf makinesi gibi karanlık olması sağlanır. Bu tabakada, gözün beslenmesini sağlayan, çok miktarda kan damarı bulunur.

 

Damar tabaka, gözün ön tarafına doğru düzleşerek, iris adını alır. İris, göze rengini veren kısımdır (siyah, mavi, ela vb.) İrisin ortasındaki, siyah nokta gibi görünen açıklığa göz bebeği denir.(siyah nokta gibi görünmesinin sebebi, gözün içinin karanlık olmasıdır.) Göz bebeği, saydam tabakadan geçen ışınların, gözün iç kısmına iletilmesini sağlar.

Düz kaslardan yapılan irisin dış ortamdan gelen ışığa göre, kasılıp gevşemesi sonucu, göz bebeği karanlıkta büyüyüp, ışıkta küçülür. Böylece göze giren ışığın azlık çokluğu ayarlanır. 

          

3-AĞ TABAKA (RETİNA):

Gözün görmeyi sağlayan kısmıdır. Işığa duyarlı görme duyu hücreleri (reseptör=almaç) ile duyu hücrelerinden uyartıları alıp beyne ileten, görme sinir hücreleri bu kısımda bulunur.

 

Ağ tabakadaki görme sinirleri birleşerek, göz yuvarlağının arka kısmından dışarı çıkar ve beyne gider. Sinirlerin göz yuvarlağından çıktığı yerde görme hücreleri yoktur. Bu bölgeye kör nokta denir.  

 

Gözün saydam kısımlarından geçerek, ışık ekseninin ağ tabakaya değdiği yere sarı leke (sarı benek) denir. Burası, gözün ışığa en duyarlı kısmıdır. Görüntü, kör noktanın hemen üstündeki sarı benekte oluşur. Sarı beneğin ortasında koni, çevresinde ise çubuk (çomak) şeklinde görme duyu hücreleri bulunur. Çubuk hücreler cismin şeklini, koni hücreler ise rengini algılar. Ayrıca çubuk hücreler zayıf ışıkta görmeyi sağlar. Koni hücreler ise, parlak ışıkta iş görebilir; kırmızı, mavi, yeşil renkleri algılar ve bu hücrelerin eksikliğinde renk körlüğü ortaya çıkar.             

 

Ağ tabakanın ön kısmında göz merceği bulunur. İnce kenarlı bir mercek olan göz merceği, cisimlerden gelen ışınları kırarak görüntünün ağ tabaka üzerine düşmesini sağlar. Göze kaslarla tutunan göz merceğinin kabarıklığı, bu kaslar sayesinde artar ya da azalır. Böylece cisimleri uzaklığına göre göz merceğinin odak uzaklığını ayarlamak mümkün olur.

 

 u Saydam tabaka (kornea) ile iris arasındaki boşluğa ön oda, iris ile göz merceği arasında kalan boşluğa ise arka oda denir. Merceğin arkasındaki boşluk camsı cisimdir. Bu boşlukların içi, ışığın kırılmasına yardımcı olan sıvı ile doludur.

 

GÖRME OLAYININ GERÇEKLEŞMESİ

 

Cisimden gelen ışık ışınları, saydam tabaka, ön oda ve göz bebeğinden geçtikten sonra, göz merceğine gelir. İnce kenarlı mercek olan göz merceği, ışınları birbirine yaklaştırarak kırar ve cismin gerçek görüntüsünü ağ tabakadaki sarı benek üzerinde ters olarak meydana getirir. Oluşan bu görüntü, görme sinirlerini uyarır. Görme sinirleri uyarıları alarak, beynin arka loplarındaki görme merkezine iletir. Görme merkezindeki hücreler, cismin düz ve renkli görüntüsünü oluşturur.

 

Cismin yakın ya da uzakta oluşuna göre, göz kaslarının hareketi ile göz merceği şişkinleşip kalınlaşarak, bu cisimlerin ters görüntüsünün sarı benek üzeride oluşması sağlanır. Bu olaya göz uyumu denir. Gözümüz 25cm ile 13m arasında göz uyumu yapar.

 

Işık kaynağı       Cisim         Kornea (saydam tabaka)          Göz bebeği         Göz merceği                                                                            (1. kırılma)                                                     ( 2. kırılma)

 

 


Görme           Beyindeki              Göz sinirleri           Koni ve çubuk            Retina(sarı benek)           

                           görme merkezi                                                hücreleri                                 (ağ tabakada)

 

 

GÖZ KUSURLARI

 

1-Miyopluk: Uzaklığı iyi görememe durumudur. İki şekilde oluşur.

 

A) Göz merceği normalden daha çok şişkin ve merceğin kırıcılık özelliği daha fazladır. Bu durumda, mercek üzerine gelen ışınlar kırıldıktan sonra, görüntü, sarı beneğin önünde oluşur.

 

B) Mercek normal olup, göz yuvarlağı alttan ve üstten basıktır. Bu nedenle göz ekseni normalden daha uzundur. Göz ekseni uzun olduğundan, mercekte kırılan ışınlar sarı lekenin önünde birleşirler ve görüntü sarı lekenin önünde oluşur.

 

***Miyopluk, kalın kenarlı mercekle düzeltilir.

 

Göz kusuru olan gözün şekli çizilecek

 

2- Hipermetropluk: Yakını iyi göremeyip, uzağı iyi görürler. İki nedenle olur:

 

A) Göz merceği normal olup, göz yuvarlağı önden ve arkadan basıktır. Bu nedenle göz ekseni normalden kısadır. Göz ekseni kısa olduğundan, mercekte kırılan ışınlar sarı beneğin arkasında birleşirler ve görüntü sarı beneğin arkasında oluşur.

 

B) Göz merceğinin kırıcılığı normalden azdır ve mercek normalden incedir. Bu durumda göz merceğine gelen ışınlar kırıldıktan sonra sarı beneğin arkasında birleşirler. Yani görüntü sarı beneğin arkasında olur.

     *** Hipermetropluk ince kenarlı mercekle düzeltilir.

 

 

Şekil çizilecek

 

 

 

3- Presbitlik: Göz merceğinin esnekliğinin azalmasından dolayı, merceğin uyum yeteneğinin kaybolmasıdır. Göz uzağı iyi gördüğü halde, yakına uyum sağlamakta zorluk çeker. 40cm’den yakını göremezler. Genellikle yaşlılarda görülür.

***  İnce kenarlı mercekle düzeltilir.

 

4- Astigmatizm: Gözün saydam tabakasının  (kornea), küreselliğinin bozulması sonucunda, ışık ışınlarının bir kısmının kırılıp, bir kısmının yansıması nedeniyle cisimler bulanık ve bozuk görülür. Görüntü retinanın (ağ tabaka) önüne veya arkasına dağınık düşer.

 *** Silindirik mercekle düzeltilir.

 

                                         

GÖZ HASTALIKLARI

 

1-Katarakt: Göz merceğinin içi kireçlenir ve ışığı geçiremez. Bu nedenle göz merceği donuklaşır ve saydamlığını, esnekliğini kaybeder (perde iner). İleri yaşlarda görülür. Ameliyatla düzelir.

 

2- Şaşılık: Göz yuvarlağını hareket ettiren kasların normalden uzun ya da kısa olması ve uyumlu çalışamaması durumudur. Özel gözlüklerle veya ameliyatla düzelir.

 

3- Renk Körlüğü (Daltonizm): Yeşil ve kırmızı renklerin ayırt edilememe durumudur. Genlerle ilgili olup, kalıtsal bir hastalıktır. Tedavisi yoktur.

 

4- Trahom: Mikroplarla bulaşan ve tedavi edilmediğinde körlüğe neden olan bir hastalıktır.




Fen Bilgisi Dersleri Konu Anlatım Sayfasına Dönmek İçin ''TIKLAYIN''




Yorum Yaz